Trong các văn kiện đại hội gần đây, Đảng luôn coi công tác cán bộ là “khâu then chốt của công tác xây dựng Đảng”, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ. Trong đó, Đại hội XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Bài viết tập trung phân tích những điểm mới trong tư duy của Đảng về xây dựng đội ngũ cán bộ “7 dám”; qua đó làm rõ ý nghĩa lý luận, thực tiễn và đề xuất một số giải pháp nhằm hiện thực hóa quan điểm này nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Sau gần 40 năm tiến hành công cuộc đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử, tạo nền tảng quan trọng để đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới. Trong bối cảnh đó, công cuộc xây dựng và phát triển đất nước trước hết và trực tiếp phụ thuộc vào chất lượng đội ngũ cán bộ - lực lượng tổ chức thực hiện các quyết sách chính trị trong thực tiễn. Thực tiễn 40 năm đổi mới tiếp tục khẳng định: cán bộ là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng, là khâu then chốt của then chốt, là nhân tố quyết định trực tiếp đến chất lượng tổ chức đảng, hiệu lực quản lý nhà nước và sự thành bại của sự nghiệp cách mạng.
Bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững, đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế sâu rộng, đội ngũ cán bộ đứng trước những đòi hỏi mới không chỉ về phẩm chất chính trị, đạo đức và năng lực chuyên môn, mà còn về bản lĩnh hành động và tinh thần trách nhiệm. Thực tiễn cũng cho thấy, bên cạnh những ưu điểm là cơ bản, vẫn còn một bộ phận cán bộ biểu hiện tư duy an toàn, né tránh trách nhiệm, thiếu quyết đoán trong xử lý công việc, làm hạn chế hiệu lực, hiệu quả thực thi chủ trương, chính sách, ảnh hưởng đến các động lực phát triển đất nước. Trong bối cảnh đó, dự thảo các Văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng tiếp tục yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ “dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới sáng tạo, dám đương đầu với khó khăn, thử thách và dám hành động vì lợi ích chung”. Việc phân tích, làm rõ nội hàm và ý nghĩa của xây dựng đội ngũ cán bộ “7 dám” theo tinh thần Đại hội XIV có ý nghĩa quan trọng cả về phương diện lý luận lẫn thực tiễn, góp phần định hướng xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
1. Nội hàm tiêu chí “7 dám” trong xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên của Đảng
Tiêu chí “7 dám” bao gồm: dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới sáng tạo, dám đương đầu với khó khăn, thử thách và dám hành động vì lợi ích chung.
“Dám nghĩ” tức là mỗi cán bộ, đảng viên phải có khả năng tư duy và suy nghĩ độc lập, tự chủ và sáng tạo, thể hiện ở khả năng vượt qua lối mòn tư duy, không bị chi phối bởi thói quen hành chính, kinh nghiệm cũ hoặc tâm lý an toàn. Trong bối cảnh nhiều vấn đề mới nảy sinh, chưa có tiền lệ, “dám nghĩ” đòi hỏi cán bộ phải biết đặt câu hỏi, phát hiện vấn đề, nhận diện mâu thuẫn và chủ động tìm kiếm phương án giải quyết phù hợp với quy luật khách quan và điều kiện thực tiễn.
“Dám nói” là khả năng và thái độ bày tỏ ý kiến một cách thẳng thắn, trung thực và có trách nhiệm khi nhận định, xem xét, phán quyết một vấn đề, một sự việc nào đó. đặc biệt trong quá trình tham gia thảo luận, phản biện, góp ý xây dựng chủ trương, chính sách hoặc đánh giá cán bộ.
“Dám làm” là sự chuyển hóa từ tư duy và lời nói sang hành động cụ thể, phản ánh năng lực tổ chức thực hiện và tinh thần dấn thân trong công việc. Đây là tiêu chí mang tính thực tiễn cao, thể hiện ở việc cán bộ chủ động triển khai nhiệm vụ, quyết đoán trong chỉ đạo, linh hoạt trong xử lý tình huống, không trì hoãn, không đùn đẩy trách nhiệm.
“Dám chịu trách nhiệm” thể hiện ở việc sẵn sàng nhận trách nhiệm cá nhân về quyết định, hành động và kết quả công việc, không né tránh, không đổ lỗi cho tập thể hoặc hoàn cảnh. Dám chịu trách nhiệm thể hiện bản lĩnh, tinh thần vững vàng của người “đứng mũi chịu sào” trước mọi “sóng to, gió cả”, không lùi bước và luôn sẵn sàng đón nhận cả thành công và chưa thành công, thậm chí đối mặt với những rủi ro ngoài ý muốn.
“Dám đổi mới, sáng tạo” phản ánh yêu cầu khách quan của sự nghiệp phát triển trong điều kiện khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và quản trị hiện đại phát triển nhanh chóng. Đổi mới là thay cái cũ (hay làm cho cái cũ) thành cái mới tốt hơn, đáp ứng yêu cầu của sự phát triển. Đổi mới là một phương thức phát triển, luôn chứa đựng sự thay đổi - phát triển cả về chất và lượng, cả về nội dung và hình thức, cả về cấu trúc và cơ chế vận hành. Sáng tạo là đưa ra những ý tưởng, sáng kiến ứng dụng vào thực tế mang lại lợi ích cho con người và xã hội.
“Dám đương đầu với khó khăn, thử thách” là tiêu chí phản ánh bản lĩnh chính trị, ý chí và năng lực chịu áp lực của cán bộ trong những tình huống phức tạp, nhạy cảm, nhiều rủi ro. Tiêu chí này thể hiện ở việc không né tránh nhiệm vụ khó, không chọn việc dễ, việc an toàn cho bản thân, mà sẵn sàng đảm nhận những nhiệm vụ nặng nề, phức tạp vì yêu cầu chung.
“Dám hành động vì lợi ích chung” là tiêu chí thể hiện bản lĩnh chính trị và chuẩn mực đạo đức cao nhất của cán bộ, theo đó cán bộ chủ động, quyết đoán thực hiện các quyết định cần thiết trên cơ sở đặt lợi ích của Đảng, Nhà nước và Nhân dân lên trên lợi ích cá nhân. Tiêu chí này được xác định là giá trị xuyên suốt, có ý nghĩa định hướng cho toàn bộ các biểu hiện “dám” khác. Điều này nhằm bảo đảm rằng tinh thần đổi mới, sáng tạo của cán bộ luôn gắn với mục tiêu chung của Đảng, Nhà nước và Nhân dân, không bị chi phối bởi động cơ cá nhân hay lợi ích nhóm.
Dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới sáng tạo, dám đương đầu với khó khăn, thử thách, dám hành động vì lợi ích chung là những phẩm chất cần và đủ, có quan hệ chặt chẽ với nhau và là một chỉnh thể trong nhân cách của người cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay. Có thể khẳng định rằng, tiêu chí “7 dám” là một hệ tiêu chí hoàn chỉnh, phản ánh yêu cầu toàn diện về tư duy, bản lĩnh, hành động và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ trong giai đoạn mới. Việc nghiên cứu sâu nội hàm các tiêu chí này không chỉ có ý nghĩa lý luận trong hoàn thiện cơ sở khoa học về công tác cán bộ, mà còn có giá trị thực tiễn quan trọng trong xây dựng đội ngũ cán bộ có đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.
2. Một số điểm nổi bật trong quan điểm của Đại hội XIV về xây dựng đội ngũ cán bộ theo tiêu chí “7 dám”
Thứ nhất, xây dựng đội ngũ cán bộ theo tiêu chí “7 dám” là một trong những đột phá chiến lược quan trọng đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới. Trong bối cảnh xây dựng và phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, Đại hội XIV đặc biệt nhấn mạnh “thực hiện tốt chủ trương khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung”, coi đây là giải pháp căn bản để khơi dậy tinh thần đổi mới và hành động trong đội ngũ cán bộ. Việc xây dựng và bảo vệ cán bộ theo tiêu chí “7 dám” không chỉ góp phần khắc phục tư duy an toàn, né tránh trách nhiệm, mà còn tạo môi trường làm việc thuận lợi để cán bộ phát huy năng lực, bản lĩnh và trí tuệ. Qua đó, hình thành đội ngũ cán bộ đủ phẩm chất, năng lực, uy tín, dám hành động vì lợi ích chung, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững đất nước theo định hướng Đại hội XIV đã đề ra.
Thứ hai, gắn nhiệm vụ khuyến khích và bảo vệ cán bộ “dám làm” với tăng cường kiểm soát quyền lực, phòng, chống tiêu cực trong công tác cán bộ. Dự thảo các Văn kiện trình Đại hội XIV không chỉ dừng lại ở việc khuyến khích cán bộ đổi mới, sáng tạo mà đồng thời nhấn mạnh yêu cầu “tăng cường kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác cán bộ”. Quan điểm này thể hiện cách tiếp cận biện chứng, toàn diện của Đảng: khuyến khích đổi mới nhưng không buông lỏng kỷ cương; phát huy vai trò cá nhân nhưng đặt trong khuôn khổ kiểm soát quyền lực chặt chẽ. Sự kết hợp này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay, khi yêu cầu đổi mới, đột phá ngày càng cao, song nguy cơ lạm quyền, lợi ích nhóm vẫn còn hiện hữu. Đây cũng là cơ sở chính trị quan trọng để tạo dựng môi trường an toàn, lành mạnh, giúp cán bộ yên tâm “dám nghĩ, dám làm” vì lợi ích chung.
Thứ ba, tiếp tục thực hiện tốt cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám đột phá vì lợi ích chung. Quan điểm khuyến khích và bảo vệ cán bộ “7 dám” đã được đặt nền móng từ các nghị quyết về xây dựng, chỉnh đốn Đảng và công tác cán bộ trong những nhiệm kỳ gần đây, đặc biệt là quan điểm coi trọng đổi mới, sáng tạo, đề cao trách nhiệm cá nhân và vai trò của người đứng đầu. Các nghị quyết này đã từng bước khắc phục tư duy quản lý cán bộ nặng về an toàn, thụ động, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tạo môi trường để cán bộ dám hành động, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Kế thừa trực tiếp tinh thần đó, Đại hội XIV nhấn mạnh việc “tiếp tục thực hiện tốt” cơ chế bảo vệ cán bộ, cho thấy đây không chỉ là định hướng nhất thời mà đã trở thành quan điểm ổn định, xuyên suốt trong công tác cán bộ của Đảng. Điểm phát triển mới ở Đại hội XIV là yêu cầu gắn chặt cơ chế bảo vệ cán bộ với đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao trách nhiệm giải trình và đánh giá cán bộ bằng hiệu quả thực chất, qua đó khắc phục cả hai khuynh hướng lệch lạc: buông lỏng kỷ luật hoặc né tránh đổi mới. Sự kế thừa này thể hiện rõ bản lĩnh chính trị và tư duy thực tiễn của Đảng trong việc xây dựng đội ngũ cán bộ vừa bảo đảm kỷ cương, vừa có đủ không gian và động lực để đổi mới, sáng tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong giai đoạn mới.
3. Một số giải pháp nhằm hiện thực hóa quan điểm xây dựng đội ngũ cán bộ “7 dám” của Đảng trong giai đoạn hiện nay
Một là, tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng về xây dựng đội ngũ cán bộ “7 dám”, coi đây là nội dung trọng tâm trong công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho cán bộ, đảng viên.
Hai là, cụ thể hóa tiêu chí “7 dám” trong các khâu của công tác cán bộ, nhất là trong đánh giá, quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng và bố trí, sử dụng cán bộ; khắc phục tình trạng đánh giá hình thức, nể nang, né tránh.
Ba là, tiếp tục thực hiện hiệu quả Kết luận số 14-KL/TW của Bộ Chính trị về khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung, tạo hành lang pháp lý rõ ràng để cán bộ yên tâm đổi mới, sáng tạo.
Bốn là, tăng cường kiểm soát quyền lực gắn với trách nhiệm giải trình của cán bộ, đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật của Đảng; kiên quyết phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác cán bộ.
Năm là, đề cao vai trò nêu gương của cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp, coi đây là yếu tố có ý nghĩa quyết định trong việc lan tỏa tinh thần “7 dám” trong toàn bộ hệ thống chính trị.
Xây dựng đội ngũ cán bộ “7 dám” theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng là yêu cầu khách quan, xuất phát từ thực tiễn 40 năm đổi mới và đòi hỏi phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Việc luận giải đầy đủ nội hàm và tổ chức thực hiện hiệu quả quan điểm này sẽ góp phần quan trọng nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng, xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên thực sự đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ trong giai đoạn phát triển mới
Nguyễn Đình Thiện - Nguyễn Thị Ngọc Lan
1. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam: Dự thảo các Văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng (tài liệu phục vụ nghiên cứu, thảo luận), Hà Nội, 2024.
3. Ban Chấp hành Trung ương Đảng: Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 19/5/2018 về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ.
4. Bộ Chính trị: Kết luận số 14-KL/TW ngày 22/9/2021 về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung.