Trải qua các tiến trình phát triển của cách mạng; Đảng, Nhà nước và ngành Công an luôn xác định công tác đào tạo lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ, đảng viên là một nội dung, giải pháp trọng tâm, xuyên suốt trong công tác xây dựng Đảng, xây dựng lực lượng CAND. Là cơ sở đào tạo trực thuộc Bộ Công an, Học viện Chính trị CAND luôn xác định chính trị là cái gốc, là cơ sở quyết định trực tiếp đến sức mạnh chính trị, sức mạnh nội sinh của Đảng. Đổi mới, sáng tạo trong đào tạo LLCT mang tính tất yếu góp phần đẩy mạnh xây dựng lực lượng CAND thật sự trong sạch, vững mạnh, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới.
Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng dạy: “Chính trị là linh hồn, chuyên môn là cái xác. Có chuyên môn mà không có chính trị thì chỉ là cái xác không hồn. Phải có chính trị trước rồi mới có chuyên môn”, vì vậy “phải không ngừng nâng cao trình độ chính trị, tư tưởng, ra sức học tập thêm nghiệp vụ, kỹ thuật…”[1]. Ngành Công an nói chung, trong đó có Học viện Chính trị CAND luôn xác định xây dựng lực lượng CAND về chính trị chính là gốc, là cơ sở quyết định trực tiếp đến sức mạnh chính trị, sức mạnh nội sinh góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng, xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên CAND “vừa hồng, vừa chuyên”, có khả năng dự báo tình hình, tham mưu chiến lược, nghiên cứu lý luận, kịp thời đề xuất các giải pháp thiết thực xây dựng và bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, không để bị động bất ngờ theo tinh thần Nghị quyết 44-NQ/TW, ngày 24/11/2023 về chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XI; Nghị quyết số 12-NQ/TW của Bộ Chính trị về đẩy mạnh xây dựng lực lượng Công an nhân dân thật sự trong sạch, vững mạnh, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; đặc biệt là Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; quán triệt tư tưởng chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm: “Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa phải bắt đầu từ năng lực nhận diện sớm, dự báo xa và hành động trước”[2]; tư tưởng chỉ đạo của Đảng ủy CATW, Lãnh đạo Bộ Công an; trong những năm qua Học viện Chính trị Công an nhân dân đã xác định đổi mới sáng tạo trong đào tạo LLCT là một trong những định hướng trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng đào tạo lý luận chính trị, đáp ứng yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ Công an có bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy chiến lược và năng lực lãnh đạo, chỉ huy trong bối cảnh mới.
Với tinh thần đó, Học viện Chính trị CAND đã chủ động rà soát, cập nhật nội dung các chuyên đề đặc thù; đổi mới nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học; đẩy mạnh chuyển đổi số; từng bước xây dựng môi trường giáo dục hiện đại, gắn kết chặt chẽ giữa lý luận với thực tiễn công tác Công an. Xác định đổi mới sáng tạo trong đào tạo lý luận chính trị triển khai theo hướng đồng bộ, tập trung vào bốn trụ cột cơ bản: (1) đổi mới nội dung đào tạo; (2) đổi mới phương pháp giảng dạy; (3) đổi mới kiểm tra, đánh giá; (3) đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ mới trong quản trị và tổ chức đào tạo. Trong đó, đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy được xác định là hai khâu có tính nền tảng, quyết định trực tiếp đến chất lượng đào tạo đội ngũ cán bộ Công an trong giai đoạn hiện nay. Nội dung đổi mới sáng tạo tập trung vào các vấn đề sau đây:
Thứ nhất, Học viện luôn bám sát các nghị quyết, kết luận, chỉ thị mới của Đảng, Đảng ủy Công an Trung ương và Bộ Công an để cập nhật vào nội dung, kế hoạch bài giảng. Nội dung giảng dạy không chỉ tập trung vào những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh mà còn kịp thời bổ sung những quan điểm mới trong Văn kiện Đại hội XIII, Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết số 12-NQ/TW về xây dựng lực lượng CAND, Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, cũng như những chủ trương lớn về chuyển đổi số quốc gia, phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Qua đó, nội dung đào tạo bảo đảm tính cập nhật, tính thời sự và tính định hướng chính trị, giúp học viên hiểu sâu hơn bối cảnh phát triển của đất nước và yêu cầu mới đặt ra đối với lực lượng Công an nhân dân.
Hai là, các chuyên đề đặc thù đã từng bước chuyển từ cách tiếp cận thiên về truyền thụ lý luận kinh điển sang phát triển năng lực vận dụng lý luận để giải quyết các vấn đề thực tiễn. Nhiều chuyên đề đã được thiết kế theo hướng tích hợp giữa lý luận với thực tiễn công tác Công an, giữa khoa học chính trị với khoa học quản lý, quản trị công, xây dựng Đảng, xây dựng lực lượng và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng nhằm tạo sự chuyển biến quan trọng từ "học thuộc lý luận" sang "hiểu lý luận để hành động", phù hợp với quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về thống nhất giữa lý luận và thực tiễn.
Ba là, chú trọng tăng cường nội dung tổng kết thực tiễn. Qua khảo sát thực tiễn, tọa đàm chuyên đề, nghiên cứu tình huống điển hình và trao đổi kinh nghiệm với các đồng chí lãnh đạo, chỉ huy Công an các cấp, học viên có điều kiện kiểm nghiệm những tri thức lý luận đã được học, đồng thời phát hiện những vấn đề mới đang đặt ra trong thực tiễn công tác để tiếp tục nghiên cứu, bổ sung và phát triển nhận thức lý luận góp phần nâng cao tính thực chất của hoạt động đào tạo lý luận chính trị.
Bốn là, tiếp tục đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng lấy người học làm trung tâm. Việc tổ chức lớp học hướng tới tạo lập môi trường học thuật mở, khuyến khích học viên trao đổi, phản biện và chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn từ địa phương, đơn vị công tác. Qua đó, giúp kết nối giữa tri thức lý luận với kinh nghiệm quản lý, chỉ huy. Mô hình "giảng viên định hướng - học viên đồng kiến tạo tri thức" từng bước được hình thành, góp phần nâng cao chất lượng giờ học, đồng thời phát triển tư duy phản biện và năng lực giải quyết vấn đề của người học.
Năm là, đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển năng lực người học. Phát huy lợi thế mỗi học viên đều có vốn kinh nghiệm thực tiễn phong phú, Học viện Chính trị CAND đã kết cấu câu hỏi kiểm tra kết thúc học phần, câu hỏi thi tốt nghiệp đều có từ 50-60% điểm cho phần liên hệ thực tế, nhằm khuyến khích học viên lựa chọn các vấn đề thực tiễn đang đặt ra tại địa phương để liên hệ vào bài kiểm tra, qua đó nghiên cứu, phân tích dưới góc độ lý luận chính trị và đề xuất giải pháp giải quyết. Qua đó, nhằm phát triển năng lực tư duy chiến lược, khả năng tổng kết thực tiễn và trình độ vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cũng như quan điểm, đường lối của Đảng vào giải quyết những vấn đề cụ thể trong công tác Công an.
Đồng thời, Học viện đã từng bước ứng dụng các nền tảng số trong tổ chức kiểm tra, đánh giá; xây dựng ngân hàng câu hỏi, số hóa đề thi, quản lý kết quả học tập trên môi trường điện tử, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý, giảm áp lực hành chính và bảo đảm tính công khai, minh bạch trong quá trình đánh giá người học. Đây là tiền đề quan trọng để tiến tới hình thành hệ thống đánh giá thông minh, dựa trên dữ liệu, phù hợp với xu hướng phát triển của giáo dục hiện đại.
Sáu là, đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong đào tạo lý luận chính trị. Học viện Chính trị CAND đã đẩy mạnh số hóa giáo trình, bài giảng, tài liệu tham khảo và xây dựng hệ thống học liệu điện tử phục vụ hoạt động giảng dạy và nghiên cứu. Xây dựng và từng bước hoàn thiện hệ thống quản lý học tập trực tuyến (LMS), phục vụ công tác quản lý đào tạo, quản lý lớp học, giao bài tập, kiểm tra, đánh giá và tương tác giữa giảng viên với học viên. Bước đầu nghiên cứu khả năng ứng dụng AI vào các hoạt động chuyên môn như hỗ trợ xây dựng ngân hàng câu hỏi, phân tích dữ liệu học tập, cá thể hóa quá trình học tập, hỗ trợ tra cứu tài liệu, gợi ý nội dung nghiên cứu và nâng cao hiệu quả quản trị đào tạo.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, Học viện Chính trị CAND cũng không tránh khỏi một số hạn chế, vướng mắc trong quá trình đào tạo lý luận chính trị, đó là: (1) Việc đổi mới nội dung chương trình đào tạo mặc dù đã có nhiều chuyển biến tích cực nhưng vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển của thực tiễn và yêu cầu mới của công tác xây dựng lực lượng Công an nhân dân. (2) Đổi mới phương pháp giảng dạy tuy đã đạt được nhiều kết quả nhưng chưa đồng đều giữa các khoa, bộ môn và đội ngũ giảng viên. (3) Quá trình chuyển đổi số trong đào tạo lý luận chính trị đã được triển khai nhưng mức độ ứng dụng giữa các lĩnh vực chưa thật sự đồng đều. (4) Đội ngũ giảng viên lý luận chính trị mặc dù có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ chuyên môn ngày càng được nâng cao nhưng trước yêu cầu đổi mới giáo dục hiện đại vẫn cần tiếp tục được chuẩn hóa theo hướng phát triển toàn diện.
Ngày nay, trước bối cảnh tình hình mới và yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội của đất nước ngày càng nặng nề. Trước thời cơ thuận lợi“đất nước ta chưa bao giờ có được tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay” [3]. Bên cạnh những thời cơ thuận lợi, còn có nhiều thách thức lớn ảnh hưởng đến sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự an toàn xã hội. Nghị quyết số 12-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định “Tạo sự chuyển biến mạnh mẽ, sâu sắc, toàn diện trong xây dựng lực lượng Công an nhân dân thật sự trong sạch, vững mạnh, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, là lực lượng vũ trang nhân dân sắc bén, mang bản chất giai cấp công nhân, tuyệt đối trung thành với chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, với Đảng, Tổ quốc và nhân dân... Phấn đấu đến năm 2030 lực lượng Công an nhân dân chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”[4]. Quán triệt quan điểm chỉ đạo “nhận diện sớm, tận dụng mọi thuận lợi, thời cơ, vươt qua mọi khó khăn, thách thức tiếp tục phát triển nhanh bền vững đất nước, đẩy mạnh đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số...”[5]; yêu cầu cấp bách đặt ra là cần tiếp tục quán triệt sâu sắc và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về xây dựng lực lượng CAND; đặt trong tổng thể chủ trương xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh; xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, chỉ huy đủ phẩm chất, trình độ, năng lực, uy tín, ngang tầm nhiệm vụ, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, không để bị động bất ngờ. Tình hình trên, đặt ra yêu cầu đổi mới, sáng tạo trong đào tạo lý luận chính trị cho cán bộ, chiến sĩ toàn lực lượng CAND là hết sức cấp bách và lâu dài, là nhiệm vụ then chốt, trọng tâm để xây dựng lực lượng CAND thật sự trong sạch, vững mạnh, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới.
Để đạt được mục tiêu đó, thời gian tới Học viện Chính trị CAND cần tập trung thưc hiện tốt một số nội dung sau:
Một là, tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy giáo dục lý luận chính trị theo hướng phát triển năng lực, phẩm chất và tư duy đổi mới sáng tạo của người học đúng theo tinh thần Nghị quyết 71: “Đột phát phát triển giáo dục và đào tạo phải bắt đầu từ đổi mới tư duy, nhận thức và thể chế...”[6]. Đây là giải pháp có ý nghĩa nền tảng, quyết định sự thành công của toàn bộ quá trình đổi mới giáo dục. Trong bối cảnh giáo dục hiện đại đang chuyển mạnh từ mô hình truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực, đào tạo lý luận chính trị cũng cần chuyển từ mục tiêu "học để biết" sang "học để vận dụng, học để sáng tạo và học để lãnh đạo". Theo đó, toàn bộ hoạt động đào tạo phải lấy người học làm trung tâm, coi việc hình thành bản lĩnh chính trị, năng lực tư duy chiến lược, năng lực tổng kết thực tiễn và khả năng giải quyết các vấn đề mới là mục tiêu cốt lõi. Đổi mới tư duy giáo dục đồng thời phải khắc phục biểu hiện học tập mang tính đối phó, nặng về ghi nhớ lý thuyết, từng bước hình thành văn hóa học tập suốt đời trong đội ngũ cán bộ Công an. Việc đào tạo lý luận chính trị cần hướng đến phát triển những phẩm chất cốt lõi của người cán bộ Công an trong thời đại mới: bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy độc lập, khả năng phản biện khoa học, tinh thần đổi mới sáng tạo và ý thức trách nhiệm trước Đảng, Nhà nước và Nhân dân.
Hai là, tiếp tục cập nhật các chuyên đề đặc thù, đề xuất đổi mới nội dung, chương trình đào tạo theo hướng mở, hiện đại, liên ngành và gắn chặt với thực tiễn công tác Công an. Chương trình đào tạo cần được rà soát, cập nhật thường xuyên trên cơ sở những quan điểm mới của Đảng, Nhà nước, Đảng ủy Công an Trung ương và Bộ Công an; đồng thời bổ sung những vấn đề mới của khoa học chính trị, quản trị quốc gia, quản trị công, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số, xã hội số, an ninh phi truyền thống và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong không gian mạng. Tiếp tục phát triển hệ thống chuyên đề đặc thù của lực lượng Công an nhân dân, lấy thực tiễn công tác xây dựng Đảng, xây dựng lực lượng, bảo vệ an ninh quốc gia, đấu tranh phòng, chống tội phạm và quản lý nhà nước về an ninh, trật tự làm chất liệu để bổ sung, phát triển nội dung đào tạo. Việc xây dựng chương trình cần được thực hiện theo hướng mở, linh hoạt, có khả năng cập nhật nhanh những vấn đề mới phát sinh từ thực tiễn, bảo đảm tính thời sự, tính chiến đấu và giá trị ứng dụng cao.
Ba là, đổi mới căn bản phương pháp giảng dạy theo hướng phát huy tư duy phản biện, năng lực nghiên cứu và khả năng vận dụng lý luận vào thực tiễn. Trong giáo dục lý luận chính trị, đổi mới phương pháp không chỉ là thay đổi hình thức tổ chức lớp học mà quan trọng hơn là thay đổi phương thức hình thành tri thức. Giảng viên cần chuyển từ vai trò truyền đạt kiến thức sang vai trò định hướng, tổ chức và dẫn dắt quá trình học tập; khuyến khích học viên chủ động nghiên cứu, tranh luận học thuật, giải quyết các tình huống thực tiễn và tham gia xây dựng tri thức. Cần mở rộng việc sử dụng các phương pháp dạy học hiện đại như học tập dựa trên vấn đề (Problem-based Learning), nghiên cứu tình huống (Case Study), lớp học đảo ngược (Flipped Classroom), mô phỏng tình huống lãnh đạo, chỉ huy và tổ chức các diễn đàn học thuật. Đặc biệt, cần tăng cường hoạt động tổng kết thực tiễn, nghiên cứu thực tế tại Công an các đơn vị, địa phương, giúp học viên kiểm nghiệm và phát triển nhận thức lý luận từ chính thực tiễn công tác.
Bốn là, xây dựng đội ngũ giảng viên đáp ứng yêu cầu giáo dục trong kỷ nguyên số. Đội ngũ giảng viên là nhân tố quyết định chất lượng đào tạo. Vì vậy, cần tiếp tục xây dựng đội ngũ giảng viên lý luận chính trị theo hướng "vững về chính trị, sâu về lý luận, giỏi về thực tiễn, thành thạo công nghệ". Mỗi giảng viên không chỉ là nhà giáo mà còn phải là nhà nghiên cứu, nhà tư vấn chính sách và người truyền cảm hứng học tập. Xây dựng kế hoạch bồi dưỡng thường xuyên về phương pháp sư phạm hiện đại, kỹ năng chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy, nghiên cứu khoa học và quản trị đào tạo. Đồng thời, mở rộng cơ chế luân chuyển, đi thực tế tại Công an các đơn vị, địa phương để giảng viên cập nhật những vấn đề mới của thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng bài giảng và năng lực tổng kết thực tiễn.
Năm là, đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong đào tạo lý luận chính trị trên cơ sở bảo đảm an ninh, an toàn thông tin. Quán triệt tinh thần Nghị quyết 57 đã xác định: “Thể chế, nhân lực, hạ tầng, dữ liệu và công nghệ chiến lược là những nội dung trọng tâm, cốt lõi. Trong đó, thể chế là điều kiện tiên quyết và đi trước một bước” [7], cần tiếp tục đầu tư xây dựng hệ thống văn bản, quy định; kho học liệu số, thư viện số, cơ sở dữ liệu nghiên cứu khoa học, hệ thống quản lý học tập thông minh (LMS), ngân hàng câu hỏi số và nền tảng quản trị đào tạo hiện đại. Đồng thời, nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hỗ trợ xây dựng bài giảng, thiết kế học liệu, phân tích dữ liệu học tập, hỗ trợ nghiên cứu khoa học và cá thể hóa quá trình học tập của học viên. Việc ứng dụng AI cần được kiểm soát chặt chẽ, bảo đảm tuân thủ các quy định về bảo vệ bí mật nhà nước, an ninh mạng, an ninh dữ liệu và giữ vững định hướng chính trị trong đào tạo lý luận.
Sáu là, tăng cường nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn và mở rộng hợp tác trong đào tạo lý luận chính trị. Đổi mới sáng tạo trong giáo dục chỉ có thể bền vững khi được đặt trên nền tảng nghiên cứu khoa học và tổng kết thực tiễn. Cần tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn về xây dựng Đảng, xây dựng lực lượng CAND, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, quản trị an ninh quốc gia và giáo dục lý luận chính trị trong bối cảnh chuyển đổi số. Đồng thời, mở rộng hợp tác với các học viện, trường đại học, viện nghiên cứu trong và ngoài lực lượng CAND; tăng cường trao đổi học thuật, chia sẻ kinh nghiệm về đổi mới giáo dục, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, qua đó tiếp thu có chọn lọc những thành tựu mới của khoa học giáo dục để vận dụng phù hợp với đặc thù đào tạo của Học viện Chính trị CAND góp phần xây dựng lực lượng CAND thực sự trong sạch, vững mạnh, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong kỷ nguyên mới./.
PGS.TS.NGƯT, Trung tướng Phan Xuân Tuy
Ủy viên Hội đồng Lý luận Bộ Công an
Giám đốc Học viện Chính trị CAND
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Bài nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại lớp chính trị của giáo viên, tháng 8/1959.
[2] Trích Bài phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Hội nghị Quân ủy Trung ương nhiệm kỳ 2025 – 20230, lần thứ hai, ngày 24/6/2025 tại Hà Nội
[3] Trích bài nói của Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng tại phiên khai mạc Đại hội XII của Đảng, ngày 26/1/2021
[4] Bộ Chính trị (2022), Nghị quyết số 12-NQ/TW ngày 16/3/2022 về đẩy mạnh xây dựng lực lượng Công an nhân dân thật sự trong sạch, vững mạnh, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới.
[5] Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[6] Bộ Chính trị (2025), Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo
[7] Bộ Chính trị (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.